Bart Vercauteren
Het graf van de voddenraper
(2010)
Houtekiet
136 pagina's
€ 14,95
ISBN 9789089240941
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
elders op recensieweb
Schaduw Toplijst AKO literatuurprijs 2010
opiniestuk
Schaduwjuryrapport AKO Literatuurprijs 2010: Lauweren voor Lanoye
opiniestuk
andere recensies
Een stem voor Mortsel
door Renée de Rijke, 18 november 2010
Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs Schaduwjury.
Bart Vercauteren (1962) heeft in zijn debuutroman Het graf van de voddenraper voor zijn Mortselse buurman, een kinderloze vader, ‘een leven geschreven’. Met de verhalen en herinneringen uit een individueel leven waaiert een geschiedenis vol oorlogsleed van een hele gemeente uit. De naam Mortsel zegt velen waarschijnlijk niets. Toch hebben daar bijna 1000 mensen, waaronder ruim 200 kinderen, op een middag in 1943 het leven verloren aan een bombardement, uitgevoerd door de Amerikanen. Mortsel heeft tot 2004 geen erkenning van dit oorlogsleed gekregen. Het bleef erg stil na de verwoesting: de bewoners pakten hun leven zo snel mogelijk, zwijgend weer op. Ook de regering en burgemeester zijn schijnbaar zonder op- of omkijken weer aan het werk gegaan. Pas in 2004 is met een officiële ceremonie stilgestaan bij deze geschiedenis.
Het hoofdpersonage René uit Het graf van de voddenraper heeft, net als Vercauterens echte buurman, zijn zoontje verloren aan het bombardement. Jaren later ging zijn vrouw ‘naar de sporen’, (ze pleegde zelfmoord door voor een trein te springen) omdat zij het doorstane oorlogsgeweld en verdriet van het gemis van haar kind niet dragen kon. Net als veel bewoners uit Mortsel heeft René het moeilijk met verder leven, wat hij doet lijkt meer op overleven door het verdriet en gemis diep weg te stoppen.
Na het begraven van zijn zoon in 1943 kon hij niet anders dan doorgraven. Omdat hij vandaag met pensioen gaat, is het zijn laatste dag als grafdelver. Hij graaft een graf voor de voddenraper, de man die zijn eerste kind verloor, maar die er in de loop van de jaren wel in slaagde om een nieuw bestaan op te bouwen. René vraagt zich al jaren af hoe hij daarin is geslaagd en op deze laatste werkdag krijgt hij de kans het te vragen aan de jongste zoon van de voddenraper, Gert. René is gefascineerd door Gert, omdat hij, als hij naar hem kijkt, in hem zijn eigen zoontje herkent en ziet hoe die zou zijn als hij had mogen opgroeien tot volwassen man.
De gesprekken met Gert en de flashbacks beschrijven niet alleen Renés herinneringen aan het bombardement en jaren ervoor. Op heel natuurlijke wijze worden daarin ook de verhalen van andere bewoners van Morstel verweven, waardoor duidelijk wordt hoe bij iedereen gaten in hun leven zijn geslagen. In dat opzicht is het boek een echte dodenmis voor Mortsel. Het wordt duidelijk dat de wederopbouw alleen uiterlijk geslaagd is. Iedereen heeft verloren en Mortsel begon dan wel opnieuw met een nieuwe supermarkt en nieuwe straten, maar de mensen zijn achter hun zwijgen blijven steken in de oorlog, in het verlies en in hun verdriet.
‘Ik ben grafdelver geworden, en dat ben ik nog. Niet meer, alleen graven delven. Ik ben gewoon tussen de brokken blijven leven. Ik heb ze nooit meer samengeraapt. Ik ben nooit herbegonnen. Ik zou niet weten hoe dat moet.’
Vercauteren beschrijft de ontwikkeling van René, vanaf het zwijgen en zijn dode innerlijke gevoelens, tot het omarmen van het leven en het zich losmaken van de lethargie. Deze ontwikkeling in René is ook terug te zien in de manier van vertellen. In de roman zorgen flashbacks steeds vaker voor een onderdompeling in Renés herinneringen. Vlak voor de ontknoping wordt er met zoveel oog voor detail geschreven, dat het lijkt alsof je als lezer midden in het land staat, alsof je over de straten van Mortsel kunt lopen.
Deze roman is, zoals het hoofdpersonage zegt, geen ‘zoveelste zeuren over de oorlog’, of een ‘opbod van sterke verhalen’. Ondanks de soms lijdzame houding van René, vervalt de roman geen moment in melancholie. Het taalgebruik is ouderwets, met vleugjes Vlaamse uitspraken, tekenend voor de bijna gepensioneerde man. Het geeft bij het ophalen van herinneringen, ondanks het zware thema, een nostalgisch gevoel. Door de prachtige symboliek krijgt het verhaal extra diepgang. Het kerkhof als setting, met zijn begraven herinneringen, doodsheid en koude aarde en steen, heeft een sleutelrol in de roman. Vele tegenstellingen, zoals leven en dood, ‘de buiten’ (verblijf op het platteland) en de stad, steen en groen, warm en koud, vinden hun oorsprong in deze kerkhofsymboliek, die de ontwikkeling van René tijdens het verwerken van zijn verdriet voorziet van beelden.
Vercauteren heeft een heel klein stukje geschiedenis van een onbekende stad met bescheiden mensen, groots verwoord. Hij heeft Mortsel een stem gegeven om het oorlogsleed te erkennen en verwerken.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
