Frans Strijards
Nadere instructies volgen
(2010)
Nieuw Amsterdam
288 pagina's
€ 18,50
ISBN 9789046809174
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
andere recensies
lekker lezen
cultuurbewust
Vermakelijk voor even
door Roos van Rijswijk, 31 maart 2011
De naamloze verteller in Nadere instructies volgen is een verkoper van verzekeringen met de wonderlijke eigenschap dat hij tot werkelijk niemand door lijkt te dringen. En als dat dan toch een keer lukt, wordt hij volledig verkeerd begrepen of erger: gaat zijn vriend er vandoor met zijn briljante ontwerp voor een verzekering die de klant voor werkelijk álles dekt. Inspiratiebron voor deze ‘Erasmuspolis’ is de vraag wat een mensenleven mag kosten. De polis wordt in handen van evil genius Anton een monster. Maar waar ís Anton? Om zijn eigen hachje te redden gaat de verteller naar hem op zoek.
In een razendsnelle doch bij vlagen ietwat archaïsche (‘tot welk een afgrijselijk surplace dwingen zij mij nu?’) monoloog van 254 pagina’s zet deze verteller, die uiteraard het slachtoffer wordt van zijn eigen idee, zijn lotgevallen uiteen. In eerste instantie is hij een gebroken man die in een pension verblijft (zijn vrouw stierf kort ervoor, net toen hij van haar ging houden) en teveel zuipt; later verandert hij tegen wil en dank in een soort cult-actieheld. Het kan toneelschrijver en regisseur Frans Strijards (1952) in zijn romandebuut niet gek genoeg: de verteller wordt ontvoerd, mishandeld, misleid, slachtoffer van diverse complotten, verliefd, bedrogen, hij wordt opgesloten in een schuilkelder, ontsnapt uit een brandend huis, is nog steeds in de rouw, heeft existentiële en religieuze twijfels en ontpopt zich als filosoof. Ondertussen blijft Anton lang spoorloos en snapt de lezer niet precies wat er nu voor zorgt dat de verteller (die het zelf ook allemaal niet begrijpt) het doelwit is van cartooneske vechtersbazen.
Tijdens de zoektocht van de verteller wordt de lezer deelgenoot gemaakt van diens halve levensverhaal, wat niet alleen zorgt voor veel te veel te verwerken informatie, maar ook twijfels oproept: wil je het verhaal van een vrij onsympathieke en niet bijster interessante verzekeringsagent wel lezen?
Nee. Dat wil ik niet. Strijards heeft zijn personage namelijk behalve een – dit moet wel even gezegd worden – op een hilarische manier relativerend observatievermogen (‘waar Anton eens een boterletter was, oogt hij hier als een ziekelijke hiëroglief’), ook een totaal gebrek aan initiatief meegegeven. Haast alles wat hij doet, doet hij omdat hij dat moet van anderen. Gelaten ondergaat hij de steeds absurder wordende werkelijkheid, waarin de Erasmuspolis verandert in niets minder dan een religie en Anton in God, terwijl hij niet veel meer doet dan reflecteren over het gebeurde. Wanneer hij dan eindelijk in actie komt (door God aan te klagen) verandert hij subiet in een dorpsgek. Er is werkelijk niets dat voor deze verteller pleit in het verhaal en daarom was het me tijdens het lezen van de roman om het even of hij het er goed vanaf zou brengen.
Er zit, kortom, veel te veel in Nadere instructie volgen gepropt: een handvol breedsprakige personages, religie als metafoor voor de economie, (of andersom?) een polis als metafoor voor een crisis, een levensverhaal, intriges…en dat vormgegeven in absurd, postmodernig proza. Het is een verhaal waarin niet alleen de verteller maar ook de lezer steeds genoegen moet nemen met halve antwoorden. Het apocalyptische spektakel dat zich in de roman voltrekt weet niet te boeien; dat komt doordat de spanning te pas en te onpas wordt onderbroken voor filosofische momenten omtrent de economische markt of een terugblik op een tragische romance.
Aanvankelijk werd ik verrast door de vlijmscherpe humor en de heerlijke manier van waarnemen in de roman. Al snel bleek echter dat deze zaken de enige lichtpuntjes in het werk zijn. Lichtpuntjes die weliswaar onmiddellijk duidelijk maken dat Strijards een zeer vaardig schrijver is (eventueel volgend werk zal ik dan ook niet ongelezen laten), maar die niet opwegen tegen het enorme vertelgeweld hij vervolgens over de lezer uitstort. De verteller geeft het zelf al weg op de tweede pagina van het verhaal: ‘Ik ben vermakelijk voor even, maar niet te verdragen op lange termijn.’
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
