Eva Meijer
Het schuwste dier
(2011)
Prometheus
218 pagina's
€ 19,95
ISBN 9789044616903
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
Intrigerende leegte
door Linda Ackermans, 29 april 2011
‘Mijn tante bestond niet meer. Ik bestond nog wel. Er waren mensen die zeiden dat het geen afscheid was, geen einde. Er waren ook mensen die elke dag hun ochtendurine dronken, en mensen die dachten dat kanker te genezen was door het juiste dieet.’ Hoeveel waarde moet je hechten aan wat mensen zeggen? Wat is echt in je leven en wat niet? En waar houden de clichés op? Het schuwste dier, de debuutroman van Eva Meijer (1980), leidt de lezer naar zulke vragen, maar laat aan het einde toch een leegte achter.
Hoofdpersoon en ik-verteller is een zeventienjarig meisje dat net een paar maanden in Engeland studeert wanneer haar tante zelfmoord pleegt. Om de begrafenis bij te wonen en haar familie te steunen keert ze een week terug naar Nederland. Elke dag van de week is een hoofdstuk. Elke dag van de week wordt ze bedolven onder clichés . ‘Ik vind het zo erg voor jullie / Woorden schieten tekort / De tijd heelt alle wonden.’ Het zijn steunbetuigingen in pasklare taal die niets toevoegen en niet helpen, vindt de hoofdpersoon. Nepheid telt niet in zware tijden.
Zelfmoord laat een leegte achter. Het schuwste dier doet dat ook. Maar niet doordat Meijer het gevoel van pijn en leegte na een zelfmoord zo goed weet over te brengen. De leegte komt ergens anders vandaan. Je kunt je vinger niet goed leggen op de situatie die in Het schuwste dier beschreven wordt en de personages die zich in die situatie begeven. . Eva Meijer schept een afstandelijk hoofdpersonage, dat naamloos blijft en waar de lezer maar geen band mee krijgt. Voor een deel heeft dat te maken met haar kijk op het leven. Door de dood van haar tante lijkt de tijd stil te staan, terwijl de wereld toch gewoon doorgaat (en zie daar toch een cliché). Om dat te illustreren beschrijft het hoofdpersonage uitgebreid allerlei futiliteiten, zoals het dekken van de tafel.
Het is een gedurfde aanpak van Meijer, want de lezer wordt op die manier niet geraakt, voelt er niets bij. Hij blijft een buitenstaander. En missschien is dat wel net de bedoeling. Wie is immers geen buitenstaander wanneer het zelfmoord betreft? In functioneel opzicht is de aanpak volledig op zijn plaats en wanneer je als debutant bewust zo te werk gaat en weet dat het ten koste gaat van de betrokkenheid van je lezers, dan heb je lef.
Wil Het schuwste dier een tegenwicht zijn voor de vele boeken waarin hoogdravend en gevoelig wordt gedaan, waarin er geen leven buiten het (on)geluk van de hoofdpersonen bestaat? Het boek lijkt te spotten met metaforen, vergelijkingen en andersoortige beeldspraak die veelvuldig in literatuur voorkomt. Zo valt te lezen ‘In de huiskamer was het stil. Het was een dikke stilte, als pap’ en ‘Dageraad is een mooi woord.’
Maar er is meer dat maakt dat je geen goed grip op Het schuwste dier krijgt. Sommige gebeurtenissen zijn niet te plaatsen. Zo heeft het hoofdpersonage een aantal seksueel getinte ontmoetingen met haar oude docente Nederlands. Ontmoetingen die niet ingekaderd worden in de rest van het verhaal en dus vragen oproepen naar de betekenis van die ontmoetingen. Waarom ontmoet ze haar, wat voelt ze erbij? Het niet kunnen plaatsen van bepaalde gebeurtenissen stoort, maar is toch ook weer passend. Want kan in het echte, niet-fictionele leven, ooit alles geduid en ingekaderd worden? Het is storend en intrigerend, ongeloofwaardig en realistisch tegelijk.
Toch is het boek te ingehouden om de draak te steken met de gevoelige literatuur. Het wordt nooit echt absurd, hoewel daar twee keer een enorm goede aanleiding voor is. Zo is er het voorval in het reuzenrad, waar het hoofdpersonage als kind met haar moeder en zusje inging. Vanwege hoogtevrees schreeuwt de moeder het uit en plast het zusje in haar broek. Een ander moment is de receptie bij de open kist van de tante: de drankconsumptie zorgt ervoor dat de mensen op de receptie losbandiger worden en er drank wordt omgegooid over de dode tante. Het zijn twee potentieel hilarische situaties, waar de lezer na al die futiliteiten best behoefte aan heeft, maar op het moment dat ze te onbetamelijk – en dus spannend, grappig, interessant – dreigen te worden, kapt Meijer de passages af. En zo ervaart de lezer opnieuw een leegte.
Bedoeld of onbedoeld? Echt of nep? Waardevol of onbetekenend? Je weet het niet bij Eva Meijer. In Het schuwste dier spelen deze tegenstellingen een rol, maar het zijn ook precies deze tegenstellingen die maken dat je je vinger niet op de roman kunt leggen. Meijer laat je achter met een gevoel van leegte dat je niet goed kunt plaatsen. Is het een leegte die je vertelt dat dit boek je niet zal bijblijven of toch een leegte die prikkelt, nieuwsgierig maakt en aan het denken zet over wat je hebt gelezen? En is die twijfel een verdienste voor de schrijfster of juist niet? Het is in ieder geval een leegte die benieuwd maakt naar wat deze schrijfster kan na een flink aantal jaren schrijfervaring.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
