Janwillem Slort
Terwijl jij slaapt
(2011)
Prometheus
176 pagina's
€ 19,95
ISBN 9789044617245
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
andere recensies
Twin Peaks op de Amsterdamse Wallen
door Irwan Droog, 1 mei 2011
Het universum waarin acteur Xander Hemelrijk een gelukkig maar tamelijk saai leven leidt met zijn vriendin Elise begint vreemde defecten te vertonen. Dat beseft hij wanneer zijn buren John Lennon en Yoko Ono blijken te zijn, die het zingen van Imagine combineren met orale seks. Nog in de war na een onverwachte confrontatie met dit naakte duo krijgt Xander een rol aangeboden door de excentrieke toneelregisseur Walter Godefried in een stuk over de dingen ‘die het voorstellingsvermogen van de meeste mensen ver te buiten gaan’. Xander accepteert, waarna hij zich ter voorbereiding moet onderdompelen in het ‘schaduwbestaan’: zo wordt hij onderdeel van de aan Zwagerman ontleende ‘processie van hoerenlopers’ op de Wallen, waar zijn ontmoeting met prostituee Laura Palmer (naar het vermoorde meisje uit de tv-serie Twin Peaks) zijn leven alleen maar verder doet ontsporen.
Xander wordt als speelbal van het lot tussen dimensies heen en weer gegooid en raakt daarbij verstrikt in een web van rode draden, waaronder een aantal citaten uit toneelstukken en televisieseries die herhaaldelijk uitgesproken worden door verschillende personages om hem heen. Ook andere elementen worden herhaald: John Lennon treedt meer dan eens op als raadgever en er wordt regelmatig verwezen naar god en de hemel, zoals (weinig subtiel) in de namen Godefried en Hemelrijk.
Ook de Nederlandse literatuur heeft haar sporen achtergelaten in Terwijl jij slaapt, vooral in het decor van de Amsterdamse Wallen – dat onder andere doet denken aan romans als Weijts’ Art. 285b en Zwagermans Vals Licht. Xander reflecteert op het lezen van die laatste voor zijn eindexamen Nederlands: ‘Het was de tijd waarin hij de kracht van taal nog niet herkende, en als puber met gierende hormonen hielpen de seksscčnes hem met rooie oortjes door de taaie woorden.’ In de debuutroman van Janwillem Slort zijn de seksscčnes vooral onwerkelijk, en is de taal ondergeschikt aan de grotere kracht van de roman: de creatie van een defect universum dat Xander doet belanden in een surrealistisch tijdsvacuüm (waar iedereen bijvoorbeeld in slow motion beweegt behalve hij).
Meegesleurd door de stroming die deze nieuwe wereld veroorzaakt, verandert het leven van de dertigjarige acteur ingrijpend. Zijn vroegere leven bij Elise en zijn rol in een toneelstuk in het Amsterdamse Bos laat hij abrupt achter: in plaats van voort te leven in zijn zelfbenoemde ‘Hemelrijk’, een appartement op zeshoog, woont hij nu met twee actrices in een pand dat beschikbaar is gesteld door Godefried.
Hoewel de roman slechts een paar (weliswaar hectische) dagen in Xanders leven beslaat, wordt zijn ontwikkeling in een jaar geschetst:
‘Nog maar kort geleden leek hij zich in zijn ontwikkeling pas in de vierde maand te bevinden, aan het voorzichtige begin van de lente, inmiddels heeft de tijd een reuzensprong gemaakt en zit Xander Hemelrijk al in de zevende of achtste maand, hoog zomer in elk geval, of nee, misschien is het wel zo’n jaar met een lekker lange nazomer, met eindeloze zwoele avonden, waarin de mensen zoveel mogelijk naar buiten komen om op slippers en in luchtige kleding na te genieten van de prachtige dag en van alle prachtige dagen daarvoor. Het merkwaardige defect in het universum lijkt gerepareerd en het tijdvacuüm waarin tijden en zinnen en personen door elkaar lopen lijkt te zijn opgeheven, waardoor alles, eindelijk, op z’n plaats valt.’
Xander maakt meerdere momenten mee waarop alles weer normaal lijkt alvorens de grond opnieuw onder zijn voeten verdwijnt. Slorts vloeiende taalgebruik verbindt deze verhaalelementen op soepele wijze, al krijgen sommige passages een opsommend karakter door zijn overmatig kommagebruik:
‘Net als in de repetitieruimte van Walter Godefried ontdoet Xander zich van zijn kleren, stuk voor stuk laat hij ze op de grond vallen, ondertussen wordt hij aandachtig in de gaten gehouden door het meisje, van wie hij de naam niet kent, maar in haar ogen schijnt een licht dat hij herkent, hij heeft het de afgelopen dagen vaker gezien, bij verschillende mensen met verschillende gelaatstrekken, maar het licht is altijd hetzelfde, het straalt en het heeft iets geheimzinnigs.’
Als magisch-realistische speurtocht door Amsterdam is het verhaal van Xander een luchtige toevoeging aan de reeds rijke traditie van romans waarin de mannelijke hoofdpersoon bedwelmd wordt door een bevallige dame werkzaam op de Wallen. Hoewel een in essentie weinig origineel thema mondt dit in Terwijl jij slaapt uit in een ontregelend spel rond realiteiten, dat vooral dankzij zijn aanhoudende geheimzinnigheid weet te boeien.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
