Caroline Ligthart
Russisch water
(2011)
Nieuw Amsterdam
160 pagina's
€ 15,95
ISBN 9789046810484
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
andere recensies
Kinderwens
door Roos van Rijswijk, 20 september 2011
Gijs ziet Alma het plein onder zijn woning oversteken, door zijn raam, vanuit zijn bed. Ondanks zijn immer aanwezige neiging zo min mogelijk te ondernemen, snelt hij haar achterna en ondanks zijn onsympathieke karakter (‘het is geen gezicht, dat bewegen van jou,’ deelt hij Alma mede), slaagt hij er wonderwel in de vrouw voor zich te winnen. Kort erna betrekken ze samen een datsja in Russische vrieskou, met uitzicht op de Wolga. In hun nieuwe onderkomen vertelt Alma aan Gijs dat zij waarschijnlijk niet zwanger kan worden. Vanaf dat moment staat alles in het teken van het vruchteloos tóch proberen. Alma wil, ook als ze later op haar verzoek weer terug verhuizen naar Nederland, constant naar bed met een steeds onwilligere Gijs. Hij is naďef op een haast wrede manier; zo koopt hij – in Rusland nog – bij een nabijgelegen klooster vruchtbaarheidswater voor zijn vriendin en beleeft hij kortstondige momenten van vreugde om het kind – volgens hem een meisje – dat zij samen op zullen voeden.
Russisch water is verteld als terugblik van Gijs op zijn relatie met Alma. De episodes hierover wisselen af met een vakantie die Gijs viert met Mare, het zevenjarige nichtje waar hij op past. Ook met haar bivakkeert hij in zijn datsja, waarin alles hem doet terugblikken naar zijn vroegere liefde; van het bed tot het uitzicht op de Wolga. In zijn herinneringen en denkwijze is Gijs een karikatuur van De Man: hij leest de Hustler, vindt vrouwen over het algemeen te kwetsbaar en snapt niets van de ‘gretige eierstokken’ van zijn vriendin. Onaardig is hij ook: in een geforceerd aandoende beschrijving van Gijs’ verleden blijkt bijvoorbeeld dat hij niet beschikt over enige empathie voor zijn medemens en bij diverse baantjes steeds weer ontslagen werd omdat hij iedereen met wie hij te maken kreeg openlijk belachelijk maakte.
Zelf wijt de protagonist dit aan zijn ‘buien’, waarin hij het liefst zo min mogelijk uitvoert en zijn zelfbeheersing te pas en te onpas verliest. Of zijn neiging tot het spreken in dramatische platitudes hieraan ook te wijten is blijft in het midden, maar alom aanwezig zijn ze zeker. ‘De beginnende herfst rijgt zich als een woekerplant door mijn leven’ zeurt hij ergens, en over Alma brengt hij te berde: ‘de kwaadheid die ze uitstraalde zou het ijs kunnen doen smelten.’ Zijn ellende is dan ook ‘een ijspegel die in mijn borst steekt.’ Het blijft voor mij gissen waarom Gijs zo in mineur is nadat hij zijn vriendin verloor. Want van Alma komt de lezer weinig meer te weten dan dat zij bestaat uit een kinderwens en een voorliefde voor badderen met een glas cognac. Waarom viel zij aanvankelijk voor Gijs, en wat is er zo beminnelijk aan haar persoon dat hij te gronde gaat aan het feit dat zij niet meer samen zijn?
Caroline Ligthart weet in haar debuutroman de ellende die Gijs over zichzelf afroept door zijn ‘buien’ niet geloofwaardig over te brengen door het gebrek aan diepte van zijn personage, net zoals Alma ondanks de tragiek van haar onvruchtbaarheid ongrijpbaar blijft. Het is moeilijk om als lezer geboeid te blijven door personages die blijven hangen in het karikaturale (Gijs) of blijven drijven aan de oppervlakte (Alma). Ondanks het in potentie aangrijpende verhaal van Russisch water leest de roman nu als een melodramatische uiteenzetting van een betweterige luiaard. De bijrol van Mare zorgt ervoor dat het verhaal niet geheel ten onder gaat aan de platheid van de hoofdpersoon; opvallend is namelijk dat Gijs op de momenten dat hij omgaat met zijn nichtje een (hoewel op sociaal vlak wat onhandige) vrij aandoenlijke kant van zichzelf laat zien. Mare mag van hem alles doen wat ze wil, wat bij het kind vooral tot kinderlijk plezier en onbegrip leidt. Wanneer hij in haar bijzijn een aantal keer zijn gezonde verstand dreigt te verliezen, kun je als lezer alleen maar hopen dat het lieve meisje het er in godsnaam maar goed vanaf zal brengen; het levert kortstondige momenten van spanning in de roman op, die echter lang niet opwegen tegen de kleurloze rest.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
