Elle van Rijn
De dag waarop ik Johannes Klein doodreed
(2011)
Anthos
269 pagina's
€ 18,95
ISBN 9789041417732
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
elders op recensieweb
recensie van De tragische geschiedenis van mijn succes
recensie van De hartbewaakster
Wachten op het ongeluk
door Irwan Droog, 28 september 2011
John Klein, werkzaam als internal auditor, vliegt de hele wereld rond. Zo is hij er bijna nooit voor zijn zoon Johannes, die ook zijn moeder al moet missen en noodgedwongen opgevoed wordt door zijn grootvader. En dan is er Vanessa van Dam, voorheen itemregisseur bij een actualiteitenprogramma en nu succesvol kinderboekenschrijfster. Het lukt haar niet om zwanger te worden, en haar kinderwens groeit uit tot een obsessie. Wat Vanessa met de andere personages te maken heeft, blijkt uit de titel van deze vierde roman van Elle van Rijn: De dag waarop ik Johannes Klein doodreed.
In korte hoofdstukken wisselen vertellers Vanessa, John en Johan(nes) elkaar af. Naast de titelverklarende gebeurtenis is er een grote rol weggelegd voor de totstandkoming van de personages: zijn die door aangeboren (nature) of aangeleerde (nurture) factoren gevormd? Johan komt op de basisschool in aanraking met deze termen, en het vraagstuk blijkt cruciaal. Zo denkt Vanessa bijvoorbeeld constant aan haar jeugd, aan haar moeder en hoe zij omging met haar zwangerschap – waarin een verklaring voor Vanessa’s obsessie te vinden is.
Het gedrag van Johan is eveneens aangeleerd. Zijn karaktervorming hangt causaal, té causaal samen met de afwezigheid van zijn ouders: hij wordt een stereotype, en daarmee een oninteressant romanpersonage. Van Rijn illustreert verschillende effecten van de afwezigheid van Johans ouders op zijn persoonlijkheid. Zijn opvliegendheid, agressiviteit en criminele neigingen worden volgens een vaste formule (kind minus ouders = probleemkind) opgevoerd als directe gevolgen van zijn gezinssituatie. Zijn intelligentie, die wel aangeboren lijkt, wordt echter ook getoond: het is eigenlijk een heel slimme jongen, maar hij is verpest door zijn opvoeding – waarmee de grootvader overigens onrecht aangedaan wordt. Johan is meer het sociologisch archetype van een probleemkind in wording dan een origineel personage.
Ook John en Vanessa overtuigen niet als realistische, gebalanceerde persoonlijkheden. John wordt beschreven als knappe, goedverdienende cynicus, gestoken in ‘mijn in Milaan aangeschafte Brionimaatpak’ en ‘mijn zwartleren Church-schoenen’ – details die hem eerder vervlakken dan verdiepen. Vanessa wordt enkel door haar kinderwens gedefinieerd: al haar beslissingen en handelingen komen voort uit haar obsessie. De ontwikkelingen die ze uiteindelijk toch doormaken komen te laat en zijn (in een epiloog, een jaar na het ongeluk) te weinig uitgewerkt om hun vlakke persoonlijkheden het benodigde reliëf te bezorgen.
En, zoals wel meer simpel te deduceren informatie overbodig wordt uitgespeld, benadrukt Van Rijn dat er geen twijfel kan bestaan over de afkomst van de problemen van de personages. Dat het gedrag en de keuzes van de ouders het kind vormen is de boodschap, en ook dat wordt ondubbelzinnig verwoord (n een conversatie over pasgeborenen zonder duidelijk geslacht, waarvan de ouders moeten beslissen of de arts er een jongen of meisje van maakt): “Nee, het zullen altijd de ouders zijn waar de kinderen de meeste last van hebben. In welke situatie dan ook. De ouders bepalen de identiteit van hun kinderen, letterlijk.”
Toch blijft er iets broeien na het lezen van De dag waarop ik Johannes Klein doodreed. Van Rijn speelt met al dan niet valse aankondigingen van het naderende ongeluk, waardoor de roman een bepaalde spanning bevat. Dat Johannes Klein wordt doodgereden is een gegeven – dat het ongeluk ondanks die voorkennis verrast is des te knapper. Het blijft echter zonde dat het nadenken en interpreteren je volledig uit handen wordt genomen: alle losse eindjes worden vastgeknoopt, alle mogelijke vragen al beantwoord voordat ze nieuwsgierigheid op kunnen wekken.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
