Hans Schellekens
De cursus
(2011)
Querido
247 pagina's
€ 17,95
ISBN 9789021440187
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
andere recensies
Satire op de zelfhulpindustrie blijft aan de oppervlakte
door Sabine Marijnissen, 4 oktober 2011
In het hoofd van leraar Haro, het hoofdpersonage uit Hans Schellekens’ debuutroman De cursus, miezert het. Zijn cynische levenshouding en pessimisme zorgen voor steeds meer ergernis, niet alleen bij hemzelf maar ook bij zijn omgeving. Het is zijn altijd vrolijke collega Bepke die hem over de streep trekt: Haro besluit deel te nemen aan de bewustwordingscursus Milestone. Gedurende vier dagen wentelt hij zich in een wereld vol oneliners, zoetsappige muziek en tranen, veel tranen. Hij doet zijn best, maar echt opgaan in de cursus lukt hem niet.
In het debuut van neerlandicus Hans Schellekens wordt het populaire fenomeen ‘de zelfhulpcursus’ op de hak genomen. De lezer volgt hoofdpersoon Haro op de voet en wordt meegenomen in zijn innerlijke strijd. Kan een nuchtere man zich verliezen in de cursus om zo de veelgeprezen breaktrough te krijgen die nodig is om te veranderen? Het is makkelijk om je in te leven in de beminnelijke Haro, die op een achteloze en droge manier grappig is en die de lezer voortdurend weet te boeien doordat hij blijft balanceren: hij wil openstaan voor nieuwe ervaringen, maar niet zomaar kritiekloos met alle winden meevaren.
De stijl die Schellekens heeft gekozen kent een parallel met de inhoud van de Milestone-cursus. Met veel Engelse woorden, snelle overgangen en gedachtesprongen sluit het verteltempo aan bij aan de vaart waarmee de cursisten worden ondergedompeld in het Milestone-concept. Zoals sharing een belangrijk instrument is in de cursus, lift ook de lezer continu mee op de gedeelde gedachten van de hoofdpersoon en de beschrijvingen van de oefeningen en situaties waaraan de cursisten zich onderwerpen. Het verhaal wordt ondersteund door een set aan bijpersonages (met vreemde namen zoals Kekke, Foekje en Botte) die door hun naïeve en wat wereldvreemde houding een gevoel van vermaak en medelijden oproepen bij de lezer. Dit is nodig, want al halverwege het boek wordt de actie- reactie beschrijving tussen de Milestone-oefeningen en Haro’s interne proces voorspelbaar. Dan is het het sarcasme van de hoofdpersoon en de kleurrijke bijpersonages die de lezer over de streep trekken om toch door te lezen:
‘“Een tool is dus een soort van inzicht?” “Ja,” zegt Kekke, “een manier om iets op een andere manier te bekijken.” Ze knikt alsof ze blij is dat het iedereen nu volmaakt duidelijk is. Voor Kekke is dit instituut een grote gereedschapskist, begrijp ik. Zelf zie ik het meer als een geestelijke grabbelton, waar ik nog niets van waarde hebben kunnen uitvissen.’
Schellekens doet in zijn debuut een aanval op het populaire aanbod aan cursussen die een zwendel blijken en waar het fictieve Milestone symbool voor staat. Het concept is simpel: volg de prijzige vierdaagse training en word een gelukkig mens. Volg de (even zo dure) vervolgtrainingen en word een nog gelukkiger mens. Grote groepen mensen wentelen zich in het leren door te doen, beleven zelf gecreëerde doorbraken die gevoed zijn door slaapgebrek en opzwepende groepssessies waarin men de schaamte voorbij lijkt te zijn. Sommigen zweren erbij en komen als gelouterd uit de cursus, om vaak enige tijd later weer een vervolgtraining nodig te hebben om dit levensgeluk te kunnen handhaven. Anderen doorzien het concept en lijken daarmee geen geschikte deelnemers te zijn.
Verwacht in deze roman geen gelaagdheid of verdieping. Schellekens wil een boodschap meegeven en kiest daarbij voor een schrijfstijl waarbij hij minutieus het proces volgt van de beminnelijke hoofdpersoon die zich overgeeft aan de zelfhulpcursus. Wanneer de laatste pagina aanbreekt en je, net als de hoofdpersoon, vier dagen hebt doorgebracht in een troosteloze conferentiezaal, blijf je ontgoocheld achter.
De debutant heeft zijn punt gemaakt, maar had daarvoor niet een hele roman hoeven optuigen. We maken nauwelijks kennis met het leven buiten de cursus om van Haro of andere deelnemers. Ook een breder perspectief ontbreekt in het verhaal. Er zijn veel interessante thema’s op te hangen aan deze roman, zoals de maakbaarheid van het geluk, de goudmijn die de zelfhulpindustrie heet, of het sektarische karakter van dit type cursussen. Helaas worden deze thema’s nergens uitgediept. Het verhaal blijft aan de oppervlakte zweven waardoor het niet meer wordt dan een doorsnee vermakelijke roman.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
