Daan Remmerts de Vries
Brave nieuwe wereld
(2011)
Querido
224 pagina's
€ 18,95
ISBN 9789021440217
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
De zonnestralen van de twijfel
door Linda Ackermans, 5 oktober 2011
Daan Remmerts de Vries is vooral bekend van zijn jeugdboeken, waar hij een aantal malen een Gouden Griffel voor ontving. Vorig jaar nog voor zijn prentenboek Voordat jij er was en in 2003 voor het 9+-boek Godje, het verhaal over een pestkop die op zoek is naar echtheid in het leven. Rode draad in het werk van Daan Remmerts de Vries is de botsing tussen fantasie en realiteit. Ook in zijn fantasyboeken over Bernie King (Bernie King en de magische cirkels en Bernie King in een donkere spiegel) roepen de magische elementen nog een schijn van werkelijkheid op.
In zijn roman Brave nieuwe wereld, uitgegeven voor een publiek van jongeren en volwassenen, wordt aan de werkelijkheid, aan de ‘echtheid’ van het leven, behoorlijk getwijfeld. Hoofdpersonage Kas van Wallenstege is een vreemde, in zichzelf gekeerde jongen die er tijdens zijn middelbare schoolperiode van werd verdacht betrokken te zijn bij de dood van zijn klasgenote Fannie Selmeijer. Die periode heeft ervoor gezorgd dat Kas zich meer en meer is gaan afzonderen van een wereld waar hij toch al geen hoge pet van op had.
Kas heeft moeite met het leven dat uit heersende systemen bestaat en voornamelijk wordt bepaald door de anderen: mensen die zich achter die heersende systemen verschuilen en doen wat van ze wordt verwacht.
‘Ja, laten we in godsnaam overgaan tot de normale orde van de dag. Laten we uitwendig kalm en zwijgzaam verder marcheren naar het graf en laten we geen putten opentrekken, want de stank zou wel eens onverdraagbaar kunnen zijn…’
De natuurlijke wereld begrijpt Kas wel. Dieren ziet hij als zijn gelijken, als de enige wezens die ervoor zorgen dat hij zich opgemerkt voelt zonder enige veroordeling. Het is de civiele maatschappij waarmee Kas niet overweg kan. Hij gelooft niet in rechtvaardigheid, aan ‘meedoen aan de maatschappij’, aan burgerzin. De virtuele vooruitgang die ons moderne leven kenmerkt, ziet hij als een gevaar. Mensen worden inwisselbaar, maken stereotiepen van zichzelf en verkwanselen hun persoonlijkheid in ‘de eindeloze grabbeltonnen van een wereld die gericht is op een keur van loos contact’.
De desillusie die Daan Remmerts de Vries creëert van de prachtige nieuwe digitale wereld waarin we leven is treffend. Een onderdeel van Kas’ verdenking is een YouTube-filmpje waarop is te zien hoe Kas – onder invloed – volledig flipt en de controle kwijtraakt. Zelf wist hij niets meer van het filmpje af, maar na het zien begrijpt hij voor het eerst de angst van zoveel mensen om uit de pas te lopen: alles wordt op internet geregistreerd en is te achterhalen. Kas doorgrondt met dat besef de werkelijke betekenis van het woord ‘web’: je kunt er, net als een klein insect, nauwelijks aan ontkomen en raakt erin verstrengeld.
De verhaallijn van Fannies dood houdt de spanning vast tijdens het lezen. Brave nieuwe wereld krijgt zelfs iets van het karakter van een whodunit. Door Kas’ verhaal heen staan dagboekfragmenten van Fannie. Die voegen op zich weinig toe aan het verhaal. Ze vormen het relaas van een onzeker tienermeisje dat met anorexia lijkt te kampen. Desondanks zorgen ze voor een welkome afwisseling op de diepe filosofische overpeinzingen van Kas, waar het in dit boek écht om gaat en waarmee Daan Remmerts de Vries de lezer aan het denken zet. Remmerts de Vries schuurt en bijt, en dat is wat grote literatuur vermag. De overpeinzingen van Kas worden de twijfel van de lezer. Maar zelfs aan die lezer, van wie Kas zeker is dat die bestaat, wordt getwijfeld:
‘Wie ben jij trouwens…? Tegen wie heb ik ’t hier…? Ik stel ’t maar even aan de orde. Ik heb er eigenlijk wel een idee over; maar dat houd ik voorlopig bij me.’
In feite is Kas een gekrenkte ziel, die zich onbegrepen voelt en leeft in een wereld waar voor dat onbegrip geen plaats is, want ‘wie niet mee wil doen, moet worden uitgesloten…’. Om zichzelf veilig te stellen, sluit Kas de anderen eveneens buiten. En daarmee ook de lezer:
‘Jij, die dit leest, jij bent de ander. (...) Je hoort bij de anderen. Bij degenen die blij zijn met elke technologische ontwikkeling. (...) Bij degenen die tevreden zijn met Google Earth en met bewakingscamera’s en databases, omdat dat wapens zijn tegen de “steeds sneller om zich heen grijpende criminaliteit.” Bij degenen die zich een tomtom hebben verworven, omdat ze zo snel mogelijk, en zonder kijken graag, hun volgende doel moeten bereiken. Bij de mensen die twijfelen als een zwakheid zien. Omdat deze brave nieuwe wereld de enige juiste is, en omdat ze net zo zeker weten dat de ander slechts de ander is.’
Het besef dat die wereld ónze wereld is en we er middenin zitten, maakt dat deze roman zo hard aankomt. Tja, wie zei ooit dat schrijvers de hoeders van de maatschappij zijn? En hoeveel in de literatuur is toeval? Is het toeval om je boek vol desillusies Brave nieuwe wereld te noemen en daarmee te verwijzen naar Brave new world van Aldous Huxley? Dé dystopische science-fictionroman over technologische vooruitgang, het tot religie verheven consumentisme en de steeds individueler wordende mens? Natuurlijk niet. Maar het enge aan Brave nieuwe wereld is dat er van science-fiction geen sprake meer is. Dit is echt. Hoewel er altijd hoop is:
‘Blijkbaar zijn er scheuren, ergens tussen al die onbevattelijke regels en praktische bepalingen, en door die scheuren kan het licht naar binnen komen. Het licht, waarin iets groeit… De zonnestralen van de twijfel…’
En met de twijfel begint het allemaal.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
