Recensieweb - Recensie van Tommy Wieringa, Ga niet naar zee

Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs 2011 schaduwjury
Tommy Wieringa’s Ga niet naar zee bestaat uit een verzameling korte verhalen, soms slechts schetsen, die niet meer dan anderhalve pagina in beslag nemen. De ‘stukjes’, want dat zijn het feitelijk, zijn onmiddellijk overtuigend en mooi. Uit zijn verzameling korte verhalen creëert Wieringa een eenheid die van het begin tot het einde boeit.

Wieringa laat zijn wereld zien door het sporadisch noemen van zijn eigen naam en het schrijven in de eerste persoon. Hij vat het leven in een verzameling momenten, overdenkingen en scherpe observaties. Observaties die zo nu en dan overduidelijk gebaseerd zijn op eigen ervaring. Zo verschijnt Wieringa zelf in ‘De baksteen, niet de muur’ ‘De donderdag had niet beter kunnen beginnen. De hoofdredacteur van het literaire tijdschrift Tzum schrijft me dat ik een prijs heb gewonnen, de Tzum-prijs, voor de beste zin die de redactie afgelopen jaar is tegengekomen. Ze vonden ‘m in Joe Speedboot.’

De fragmenten ontroeren en maken aan het lachen. De schrijver wekt medeleven voor personages die je na enkele woorden nooit meer zult tegenkomen, maar die je des te langer bij blijven. Zo beschrijft hij in ‘Zie ginds’ een treinreis van een oud echtpaar. De verteller zit tegenover hen en observeert.

’Het echtpaar neemt de wereld aan weerszijden in zich op alsof het om een attractie gaat […]. Uit de tas komen twee boterhamzakken, een voor hem en een voor haar. Ze wurmen simultaan het knoopje uit de zak en nemen er een boterham uit. […] Het regent kruimels. Hij pauzeert met een mandarijntje, zij husselt in de zak en vindt nog een slappe boterham waarbij de jam door het oppervlak is gebroken. De coupé is gevuld met de geur van brood en mandarijnen.’

Bij het lezen van deze passages waan ik mij in de trein, ik zie vergelijkbare personen en situaties uit mijn eigen herinnering voor me en zo komt elk beeld tot leven.

De titel van het boek is ontleend aan het mooiste verhaal, ‘Ballon’, een kunstwerkje over een aandoenlijke oude man in de nadagen van zijn leven. De man vindt een ballon met daaraan een kaartje. De geschreven letters zijn vervaagd, maar de gedrukte letters hebben de elementen doorstaan. Het is een ballon van een kleuter en er wordt gevraagd om een reactie. Nog dezelfde avond begint de man aan een brief voor de kleuter.

‘Kleuter, Ons schip voer honderd zeemijl ten westen van Tristan de Cunha, op weg naar Kaap de Goede Hoop, waar eeuwig de Vliegende Hollander zwerft. Het zeewater heeft je naam uitgewist. Zeg je meester dat hij watervaste pennen koopt.’

Een meesterlijk begin van de brief, waarbij de oude man rekening houdt met de fantasie van een kind. Vervolgens ontaardt de brief in adviezen waar een kleuter niets aan heeft, maar die de oude man typeren. ‘Een goede auto is belangrijk, wat de milieubeweging ook beweert. […] Probeer niet langer te leven dan je gegeven is, tachtig jaar is genoeg voor een mens. Plant een boom, dat is voldoende.’ De brief wordt afgesloten met: ‘Vrees niet kleuter, en twijfel niet te veel, ook al zeggen de filosofen dat je daar wijs van wordt. Wees vrolijk. Eet uien tegen kanker. Draag nooit de schoenen van een dode. Ga niet naar zee.’

De kracht van de verhalen zit niet slechts in herkenbaarheid en in het vermogen medeleven op te roepen, maar vooral in de schoonheid van Wieringa’s taal. Zijn beeldspraak is prachtig en geeft kleur aan de wereld van de verhalen. ‘Ginds drijft het huis van de man in de mist’ is een simpel, maar treffend beeld. Ook ‘De droefheid om de zomer die niks weegt, terwijl de donkere seizoenen als wrokkige olifanten in de kamer staan’ is een schitterende metafoor, net als ‘het industriële orgel waaruit het lied van de vooruitgang klonk.’ Bij de laatste schetst de schrijver een groot contrast, zonder daar een waardeoordeel aan te verbinden. Dankzij de associatie met muziek ontstijgt de grauwe fabriek zijn somberte, verkrijgt het een zekere luchtigheid.

In Ga niet naar zee viert Wieringa het leven. Daarbij neemt hij de tijd voor tragiek, plezier, genot, humor en schoonheid, die hij met fraaie beeldspraak presenteert. Een prachtig boek.

Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.

Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.

Recensieweb. Nieuwe literatuur. Nieuwe gidsen.

nieuwste recensies

Tommy Wieringa

oordeel

elders op recensieweb

Vier het leven!