Renate Dorrestein
De stiefmoeder
(2011)
Podium
222 pagina's
€ 17,50
ISBN 9789057594601
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
elders op recensieweb
Bridget Jones voor gevorderden
recensie van M'n zoon heeft een seksleven en ik lees m'n moeder Roodkapje voor
Hedendaagse vermissing met ‘Dorresteiniaanse’ ontknoping
recensie van Echt sexy
Geen hoofdletters, geen vraagtekens
recensie van is er hoop
recensie van Want dit is mijn lichaam
Een slapstickachtige literaire snack
recensie van De leesclub
andere recensies
Hoop voor het samengestelde gezin
door Emeraude van Deenen, 1 november 2011
Zie ook de voorpublicatie op Athenaeum.nl.
Spanningen die ontstaan nadat een gescheiden ouder hertrouwt met een nieuwe liefde: Renate Dorrestein koos een actueel thema voor haar nieuwste roman De stiefmoeder. Het verhaal gaat over Claire, inmiddels twaalf jaar getrouwd met Axel, en surrogaatmoeder voor de zestienjarige Josefien, een ‘relatiegeschenkje’, zoals Claire het noemt. Het geheim waar Josefien haar stiefmoeder mee opzadelt creëert een tikkende tijdbom, die onontkoombaar ontploft.
De roman vangt aan vanuit Claires perspectief. Zij is in Engeland omdat ze een prijs in ontvangst mag nemen voor het beoefenen van de kunst der quilten. Axel had Claire eigenlijk moeten vergezellen op deze trip, maar al snel wordt duidelijk dat er een fikse confrontatie heeft plaatsgevonden tussen het stel. Dorrestein voert de spanning op door steeds meer details los te laten over de verhoudingen binnen het gezin, maar het blijft onduidelijk wat er precies aan de hand is. In het tweede en derde deel, vrijwel even lang als het eerste deel en verteld vanuit respectievelijk Axels en Josefiens perspectief, krijgt de lezer twee andere visies op de problemen onder ogen, en komt zo steeds meer te weten over de onderlinge wrijving.
Die visies van Axel en Josefien blijken al snel te verschillen van die van Claire. Zo denkt Axel dat hij Claire een plezier heeft gedaan door haar gratis en voor niks een dochter te schenken, terwijl Claire juist gek wordt van het gegeven dat Axel geen kwaad in zijn dochter kan zien:
‘Ons Josefientje, dat overal mee wegkomt en van wie blijkbaar niemand vindt dat ze iets verschuldigd is aan degene die al twaalf jaar met haar vader is getrouwd en haar erbij “cadeau heeft gekregen”.’
Josefien wordt in haar deel van de roman neergezet als een slachtoffer van de keuzes van haar ouders, en als een bijzonder ongeloofwaardig rebelse tiener. Ze doet niets anders dan vloeken en tieren, lijkt op niks anders uit te zijn dan het leven van anderen te dwarsbomen en maakt zich druk om wat andere mensen denken wanneer ze een pleister om haar kleine teen heeft:
’Ze heft haar voet. “Ik zie er niet uit, zo.” […] Behoedzaam blijft ze in de schaduw, daar is haar pleister ook minder zichtbaar.’
Het is dit onrealistische beeld dat ervoor zorgt dat de spanning die Dorrestein in de eerste twee delen vakkundig heeft opgebouwd haar overtuigingskracht verliest. Het derde deel lijkt haast afkomstig te zijn uit een jeugdroman: Josefien tobt over haar uiterlijk, welke schoenen ze draagt, hoe ze haar vader en moeder weer bij elkaar kan brengen en hoe ze met de vervelende stiefzusjes die bij haar moeder wonen kan afrekenen. Ze neemt zichzelf uiterst serieus, maar als lezer lukt het je des te minder om haar serieus te nemen. Josefiens verhaal doet hierdoor afbreuk aan de overdenkingen van Axel en Claire, die een veel indringender perspectief op de situatie bieden. De eerste delen van de roman zijn wél gevuld met overtuigende passages en weten een levendig beeld van de gezinssituatie op te roepen:
‘Maar ze had al “Ja!” gezegd toen de ambtenaar van de burgerlijke stand pas halverwege zijn woorden was. “Ja!” en niet zo zachtjes ook. En nog jaren nadien, twaalf jaar inmiddels, zou ze bij de herinnering aan dat moment steeds weer hetzelfde voelen: hoe het bloed in haar slapen bonsde, haar haarwortels tintelden en iedere cel in haar lichaam leek uit te breken in een glimlach van dankbaarheid en geluk.’
De sfeer in het gezin wordt langzaam steeds onheilspellender, waardoor de spanning oploopt; een techniek waarin Dorrestein zich al vaker heeft bewezen, zoals in de romans Een hart van steen en Het duister dat ons scheidt, waar eveneens wankelende familierelaties als onderwerp dienen.
Claire krijgt een steeds meer beangstigende rol toebedeeld, waardoor zij al snel het figuur van de boze stiefmoeder lijkt aan te nemen. Haar beweegredenen worden steeds vager en als lezer krijg je het gevoel dat dit verhaal wel eens slecht af zou kunnen lopen.
Dorrestein trekt voor De stiefmoeder werkelijk alle registers open om de spanning op te voeren: bovennatuurlijke elementen als vampiers en voodoo, een psychoanalytisch te duiden relatie tussen vader en dochter, en een unheimliche sfeer die steeds verder oploopt. Jammer is dat die onheilspellendheid wordt ontkracht door het weinig spectaculaire slot van de roman. Het ontpoppende drama loopt af met een sisser, iets dat misschien positief klinkt voor de situatie van het samengestelde gezin in het algemeen, maar wat tegen de eerder opgeroepen verwachtingen van de lezer indruist. Josefien wordt ook deze keer ontzien als haar fouten aan het licht komen, en vader en stiefmoeder leggen het bij.
Dorrestein schreef met De stiefmoeder een moeilijk weg te leggen, prikkelende roman over wat er kan gebeuren wanneer gezinsleden door het ontstaan van nieuwe liefdes worden gedwongen om met elkaar samen te leven. Het teleurstellende slot zorgt er echter voor dat de diepe indruk die de roman had kunnen achterlaten uitblijft.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
