Boudewijn Smid
Een goede zoon
(2010)
De Bezige Bij
268 pagina's
€ 18,50
ISBN 9789023460152
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
andere recensies
De ontrafeling der waanzin
door Irwan Droog, 2 november 2011
Krijn Sterveling is tevreden met zijn leven, al is het wat saai. Hij werkt als naamkundige aan een project dat alle Nederlandse achternamen in kaart brengt en komt zo zonder al te veel zorgen zijn dagen door. Het contact met zijn familie is beperkt tot een minimum: alleen zijn broer Stan spreekt hij nog. Zijn vader is overleden, en zijn moeder Lenna heeft Krijn niet meer gezien vanaf het moment dat haar religieuze fanatisme hem twaalf jaar eerder te veel werd. Een goede zoon is een weinig vernieuwende maar evengoed mooie roman over de verhouding van Krijn met zijn moeder Lenna, over haar geloof en, als vrolijkere noot, een totaal geschifte sociologiestudente die Krijns leven een nieuwe richting opstuurt.
In de winter van 1980 valt Lenna met haar achterhoofd op het ijs. Dit in de proloog beschreven ongeluk ziet Krijn als keerpunt: vanaf hier wordt Lenna steeds fanatieker in haar geloof. Ze stapte echter eerder al over van de gereformeerde kerk naar de Pinkstergemeente, en het lijkt er dan ook op dat Krijn haar val aangrijpt om Lenna’s radicaliteit te accepteren als waanzin. Dat niet alles zo zwart-wit is als Krijn het beleeft, blijkt uit de inzichtgevende wisseling van perspectieven: er is een verhaallijn waar de volwassen Krijn als ik-persoon aan het woord is, en een tweede waarin de historie van het gezin Sterveling vanuit een objectievere, alwetende verteller wordt beschreven.
Uit die geschiedenis blijkt dat de relatie van Lenna met Krijn (overdreven) hecht was: ‘Ze voelt zich met haar jongste verbonden als met een ledemaat.’ Naarmate haar religiositeit extremere vormen aanneemt, raakt hij steeds meer van haar vervreemd. Het moment waarop Lenna hem als ‘uitverkorene’ ziet en hem opdraagt zijn vader te doden, geeft voor Krijn de doorslag: zijn moeder is gek.
De inhoud van de bovenstaande synopsis biedt al voldoende stof voor een complete roman, zeker wanneer ook de familiegeschiedenis van Lenna bij het verhaal wordt betrokken als factor in haar vorming. Daarnaast echter bevat de verhaallijn van de volwassen Krijn ook een element van romantiek, en wel in de vorm van de mysterieuze, spontane en bevlogen studente Doris Vonkel. Zij heeft Krijn uit het telefoonboek geplukt, afgaande op zijn zonderlinge en zeldzame achternaam. ‘Jij en ik gaan persoonlijk ervaringstheater maken met Amsterdam als decor’, mailt ze hem. Doris lokt hem langzaam (en met behulp van telefoonseks) uit zijn schulp.
‘Er had zich een vrouw in mijn leven geboord. Ze was zonder te kloppen binnengekomen. Geestelijke huisvredebreuk was het, niets meer en niets minder, Ze drong zich aan me op, verweet me onverschilligheid, irriteerde en verleidde me. Een stem, meer was ze niet. Een schurende licht ironische stem. En met die stem weefde ze een web om me heen. Ze spon me in om me later zonder pardon te laten vallen. Dat alles was zonneklaar, net zo helder als dat ik de wil ontbeerde me aan haar te ontworstelen.’
Doris’ timing kon niet beter: we treffen Krijn namelijk net op het toppunt van zijn eenzaamheid. Een dag eerder vierde hij nog solitair zijn 37e verjaardag, met een fles wijn en uitzicht op de drukke gracht voor zijn huis. ‘Een keer zelfs had ik onhandig mijn glas geheven naar een paar naaktnavelige meisjes met bierflesjes in hun hand.’ Naar eigen zeggen lijdt Krijn aan pleinvrees, maar hij gebruikt die aandoening vooral om zijn voorkeur voor een rustig bestaan te verklaren. Het lijkt mij aannemelijker dat Krijn, zoals hij ook het gedrag van zijn moeder op een ziekte afschuift, een mogelijke confrontatie met wat er ter grondslag aan zijn karakter ligt uit de weg gaat.
Met het groeiende contact van Krijn met Doris stijgt ook de hervonden interesse voor zijn moeder. Haar levensloop wordt hierdoor langzaam ontrafeld. Het mysterie dat Doris omgeeft, blijft echter bestaan, waarmee ze tot een uiterst intrigerend personage verwordt. Het is niet moeilijk voor te stellen dat Krijn door haar enigmatische e-mails geboeid is: als lezer overkomt je hetzelfde. Dat haar verschijnen exact samenvalt met Krijns besluit zijn moeder weer op te zoeken, wekt enige aan ongeloofwaardigheid grenzende achterdocht. In een roman waar God een grote rol in speelt is het echter niet aan mij om te twijfelen aan de oorzaken van dit toeval. Dat het verhaal boeit en ontroert in zijn ontknoping is ten slotte te danken aan deze goedgetimede verschijning – hoewel dit, vooruit, puur de verdienste van de auteur is.
Smid toont zich kundig in het vermijden van clichés, waar die in de ontluikende relatie van Krijn en Doris wel op de loer liggen. Daarnaast wisselt hij de sombere geschiedenis van de familie Sterveling verfrissend af met de levendige Doris. Toch ontbreekt het de roman aan originaliteit. De thematiek noch de achtergronden – een polderdorp in de jaren zeventig en het hedendaagse Amsterdam – zijn in enige mate vernieuwend. Dit gebrek aan urgentie maakt van Een goede zoon geen slechte roman, zelfs geen middelmatige, maar wel een weinig opvallende.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
