Johanna Spaey
De eenzaamheid van het Westen
(2010)
De Geus
256 pagina's
€ 19,90
ISBN 9789044513165
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(4/5)
andere recensies
Veel verdriet, veel begrip
door Eva Vonk, 6 november 2011
Dit is een recensie in het kader van de AKO Literatuurprijs 2011 schaduwjury
De jonge schilderes Cassandra vertrekt in opdracht van de Canadese Bond van de Geamputeerden naar Vlaanderen om daar de voormalige slagvelden van de Eerste Wereldoorlog te schilderen. Een absurde vertelling? Nee, een tamelijk realistische. Voor de hoofdpersoon van haar roman De eenzaamheid van het westen heeft Johanna Spaey zich laten inspireren door historisch figuur Mary Riter Hamilton, een Canadese kunstenares van wie de schilderijen nu bijna onvindbaar zijn.
Het boek bevat drie delen. In het eerste deel staat Cassandra’s verblijf in Vlaanderen centraal. Zij denkt hier veel na over haar jeugd. Haar ouders komen oorspronkelijk uit Vlaanderen maar zijn naar Halifax in Canada geëmigreerd. Haar vader heeft het gezin verlaten om goud te zoeken en haar moeder heeft zich in haar kelder teruggetrokken waar ze zich bezighoudt met het bestuderen van oude talen en het balsemen van lijken. Cassandra moet als verzorgster van haar broertjes haar moeder vervangen:
‘Ik stopte toen al routineus voedsel in elk nieuw schepsel dat ze op de wereld zette. En ik deed wat zij niet deed: mijn broers grootbrengen en hopen dat ze hun ongeluk niet tegemoet liepen.’
Het verdriet is dan ook enorm wanneer haar vier broers in de oorlogstijd om het leven komen. In Vlaanderen sluit Cassandra vriendschap met Chen, een Chinese arbeider aan wie ze veel steun heeft. Ze bezoekt daar ook haar familie die niet eens van haar bestaan afweet.
Aan het begin van het tweede deel is Cassandra weer teruggekeerd naar Halifax. Ze is getrouwd, heeft een kind en wil meer over haar vader te weten komen. Het derde en laatste deel speelt ten tijde van de Tweede Wereldoorlog waarin Cassandra’s oudste overlijdt.
Op indrukwekkende wijze komen in deze roman de gevolgen van de Eerste Wereldoorlog in beeld. Spaey heeft verschillende historische gebeurtenissen in het verhaal verwerkt, zoals de explosie in de haven van Halifax in 1917 – ontstaan doordat twee schepen met elkaar in botsing kwamen, waarbij twee van Cassandra’s vier broers de dood vinden. Het verwoeste land en de droevige, angstige sfeer worden daarnaast gedetailleerd neergezet, wat samen met de historische setting een heel realistisch gevoel geeft: je kunt je goed in de naoorlogse situatie verplaatsen en met de personages meeleven. Spaey formuleert kort en bondig, maar slaagt er toch in om heel beeldend te schrijven zoals in de weergave van een landschap na een veldslag:
‘Hier pronkte de dood met verbrande kruisen en lichamen die niet onder de aarde wensten te blijven. De natuur die zich door niets liet tegenhouden en onkruid, vogels, mieren over zich heen liet kruipen, wist nog niet goed wat aan te vangen met menselijke obstakels.’
De eenzaamheid staat centraal, alle personages lijden daaraan en vormt hen tot wie ze zijn. Een aantal hoofdstukken is vanuit het standpunt van een ander personage geschreven dan Cassandra. Dit heeft de schrijfster heel mooi gedaan: je weet uiteindelijk meer dan Cassandra zelf. Haar ouders, haar schilderleraar en haar Chinese vriend Chen komen aan het woord. In één hoofdstuk word je zelfs meegenomen naar de gedachtewereld van een hond, wat het gevoel van eenzaamheid nog sterker maakt. Het verdriet van Cassandra grijpt deze hond erg aan: ‘Ik had geleerd om haar pijn te begraven, dieper dan enig ander bot.’ Je krijgt zelfs begrip voor en medelijden met haar moeder, ondanks dat zij nooit echt een steun en een betrokken moeder is geweest voor haar kinderen. Al het verdriet van en door de oorlog kon ze simpelweg niet aan. Op deze manier leer je Chen ook goed kennen terwijl hij voor Cassandra altijd erg mysterieus is gebleven. Duidelijk is dat iedereen bang is om anderen toe te laten, niemand is echt op de hoogte van de diepste gedachten en gevoelens van vrienden en familie. Deze opbouw zorgt er voor dat het verhaal spannend blijft omdat gaandeweg de personages steeds verder uitgediept worden.
De roman straalt vooral melancholie en verdriet uit, ongeluk stapelt zich op. Cassandra wordt achtervolgd door het gemis van haar broers terwijl haar ouders haar aan haar lot hebben overgelaten. Uiteindelijk trouwt ze met een man die zo getraumatiseerd is door de oorlog dat hij niet meer praat. Om het allemaal nog erger te maken, sterft haar zoon. Misschien iets te veel tegenslag, maar het beeldende taalgebruik en de manier waarop de machteloosheid van de overlevenden tot uitdrukking komt maken veel goed. De eenzaamheid van het westen is een geslaagde roman, die nog beter was geweest zonder de overdaad aan ellende.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
