Martijn Knol
Alles kan kapot
(2011)
Wereldbibliotheek
526 pagina's
€ 34,90
ISBN 9789028424241
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(3/5)
elders op recensieweb
Hedendaags drama in z’n achteruit
recensie van Aphinar, een romantische tragedie
andere recensies
Chaotisch familieportret
door Marlies Noijens, 20 januari 2012
Alles kan kapot is een interessant familieverhaal, dat in zeven gedeeltes chronologisch wordt verteld. Verschillende gebeurtenissen uit het verleden zijn bepalend voor de jeugd en het verdere leven van Broos, Serafijn en Jonathan. De ervaring van hun grootvader Ambrosius in de Tweede Wereldoorlog is één van die gebeurtenissen, het incestueuze misbruik dat hun moeder Merel overkomt een tweede. Ook Kat, de vriendin van Serafijn, heeft een moeilijke jeugd gehad, wat hun relatie sterk beïnvloedt.
De eerste gedeeltes zijn zo geschreven dat je op een abrupte manier het verhaal binnenvalt, en weinig tijd hebt om te wennen aan de directe, soms enigszins platte manier van schrijven. Zo hebben Serafijn en Jonathan, broer en zus, in het eerste hoofdstuk op een dermate expliciete manier seks met elkaar dat de lezer nogal geschokt aan het verhaal begint. Zonder medeweten van Jonathan gebruikt Serafijn geen anticonceptie, omdat ze samen met Kat een kind wil. De seks lijkt vooraf door Serafijn en Kat gepland te zijn.
Mede door de directe formuleringen ontbreekt de diepgang, die de schrijver in het derde deel over Jonathan, de jongste zoon in de familie, wel biedt. In die hoofdstukken krijgen we een meer psychologisch perspectief op de familiesituatie voorgeschoteld.
‘“Ja, maar bij jou is het anders. Jij bent altijd vrolijk en vriendelijk en voorkomend, terwijl niemand altijd vrolijk kan zijn.”
“…”
“Daardoor is het net of je eigenlijk heel ongelukkig bent.”
Hij denkt: bluf.
Hij vermoedt: de blinde gok van een geboren onderhandelaar.’
Deze intrigerende opmerkingen maken je nieuwsgierig naar de achtergrond van Jonathan, en naar wat er is gebeurd in zijn familie. In de sterke dialogen tussen Jonathan en Melinda – een collega in New York – komen de thema’s die Martijn Knol aansnijdt goed naar voren.
‘“Goed, rustig blijven liggen. Nou… eh: wat is het eerste dat bij je opkomt als je terugdenkt aan je kindertijd?”
Hij hoort het huilen door de muur van zijn slaapkamer. […]
Hij weet: vergeten bestaat niet, wat we vergeten noemen is opschorting, temporisatie, als je maar lang genoeg leeft komt alles ooit weer boven.’
De thematiek van de roman is zorgvuldig uitgedacht, wat ervoor zorgt dat je je gemakkelijk inleeft in de personages. Elk personage heeft zo zijn eigen rol binnen de familie, een rol die Jonathan bijvoorbeeld zeer serieus neemt: ‘hoewel zijn vader het vermoedelijk, waarschijnlijk, niet zo bedoelde, vatte Jonathan de portee van het compliment – grote kinderen kun hun ouders gelukkig maken, zoals die ouders eens hun kinderen gelukkig maakten – op als een opdracht.’ Serafijn is de onafhankelijke van de familie: ongrijpbaar en veranderlijk als ze is, is ze enorm succesvol als kunstenaar (‘Hij denkt: welke zus bedoel je, ik heb er wel duizend’).
Vergeten, in alle opzichten, speelt een belangrijke rol in het verhaal. Merel wil het misbruik uit haar kindertijd vergeten, en het liefst ongedaan maken, alsof het nooit is gebeurd. Het misbruik blijft echter nog steeds bepalend voor de hele familie.
De schrijfstijl in de roman is wisselend, en dat is soms verwarrend. Deze staat steeds symbool voor het karakter van het personage dat in het hoofdstuk aan het woord komt. Dat had de schrijver misschien niet zo ver moeten doorvoeren. In sommige gevallen zijn de formuleringen en de typografie namelijk zo storend dat de zinnen bijna onleesbaar worden. Kat, de vriendin van Serafijn, is chaotisch en opvliegend. Martijn Knol lijkt die chaos uit te willen drukken in een ongeordende stijl maar gaat daarin net iets te ver.
‘Kat schopte ’n paar keer, per ongeluk, tegen ’n tas aan… bij één rolde d’r ’n deodorant uit… zo onder ’n ander tafeltje… ’n andere tas begon te miauwen… Binnen moesten ze in de rij gaan staan… d’r stonden donkerhouten tafels waaraan mensen zaten te eten… Aan ’t plafond hingen visnetten, oranje reddingsboeien en ‘r draaiden witte plafondventilatoren…’
Jammer genoeg heeft deze manier van zinnen achter elkaar plakken niet het effect dat waarschijnlijk beoogd was: er valt niet doorheen te worstelen.
Ondanks dat de verschillende gedeeltes op zichzelf boeiend zijn, ontbreekt in deze roman de samenhang. Vooral de schrijfstijl en typografie maken het lastig om aandachtig te blijven en het verhaal te blijven volgen. De inhoud is interessant, maar de vorm waarin het is opgeschreven schiet zijn doel voorbij.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
