Henk Boom
De grote Turk. In het voetspoor van Süleyman de Prachtlievende (1494-1566)
(2011)
Athenaeum-Polak & Van Gennep
343 pagina's
€ 21,95
ISBN 9789025367640
Steun Recensieweb en koop dit boek bij Athenaeum (24-uurslevering)
oordeel
(2/5)
andere recensies
de Volkskrant
De Twentsche Courant
NRC Handelsblad
De Pers
Trouw
De Ottomanen en het Westen
door Susen Poli, 21 januari 2012
Journalist Henk Boom schreef een biografie over Süleyman de Prachtlievende of Süleyman Kannuni (de wetgevende), zoals hij in Turkije wordt genoemd. Süleyman volbracht zeventien veldtochten, waarvan negen gericht tegen het Habsburgse Rijk van Karel V. Een turbulente episode in de Europese geschiedenis die een spannend en intrigerend boek kan opleveren. Helaas is dit boek dat niet.
Boom, correspondent in Spanje voor Het Financieele Dagblad en De Tijd, beschrijft de sultan en diens familie met hulp van deskundigen uit Turkije en Oost-Europa. Onderwerpen zijn bijvoorbeeld slavernij in het Ottomaanse Rijk; de moeders en vrouwen van de sultans kwamen uit de slavenklasse of de devshirme, jongens werden als betaling van belasting meegenomen uit de Kaukasus en Oost-Europa om opgeleid te worden als soldaat en beambte.
Een belangrijk gedeelte van het boek gaat over de vooroordelen van de Oost- Europeanen tegenover de Ottomanen. Boom argumenteert dat het niet verdiend is en dat men zich vergist in de slechte reputatie van de Ottomanen. Hij beschrijft hoe de akinci,ongereguleerde troepen, voor de Ottomaanse troepen uitgingen om dood en verderf te zaaien onder de door hun belegerde volkeren. Gevolg daarvan is een hard oordeel over de Ottomanen en een negatief imago bij de overwonnen Oost-Europese volkeren. Booms stelling dat de akinci geen onderdeel vormden van het Ottomaanse leger overtuigt niet: de akinci gehoorzaamden immers aan Ottomaanse bevelen.
Ook een ander perspectief komt aan bod: de vooroordelen van West-Europese christenen tegen de Ottomanen, ‘de Turken’. Nou zijn de West-Europeanen geen koorjongens en weten we dat de Europese geschiedenis vol zit met oorlog en genocide, maar de vooroordelen kwamen niet van één kant. Ook van Turkse zijde bestaan er tot op de dag van vandaag vooroordelen tegen de christenen. En net zoals Turk hier soms denigrerend wordt gebruikt, zo wordt gawur (ongelovige) soms gebruikt om christenen in Turkije aan te duiden.
Er waren goede redenen voor de animositeit tussen West-Europeanen en de Ottomanen, maar het boek ziet de Ottomanen wel heel erg door een roze bril en cast de West-Europeanen in de rol van slechterik gecast. Laten we niet vergeten dat de Ottomanen imperialisten waren en niet al die gebieden hebben veroverd door middel van dialoog. Süleyman stond met zijn troepen voor de poorten van Wenen. Genoeg reden voor West-Europeanen om in paniek te raken. Een citaat van Süleymans grootvizier Ibrahim Pasja uit het boek gericht tegen de afgezant van Zapolya een pretendent voor de Hongaarse kroon in 1528:
‘Dat land is van ons. Wij hebben de koning verslagen, zijn burcht ingenomen en daar gegeten en geslapen. Alleen een dwaas zegt dat de koning door zijn kroning koning is. Maar goud noch edelstenen heersen. Dat doet het zwaard. Wat door het zwaard is veroverd, moet aan het zwaard gehoorzamen. Weet dan dat wij scherpere klauwen hebben dan de valken. Van datgene waar wij aan onze handen eenmaal op hebben gelegd, trekken we ze nooit meer af, tenzij ze worden afgehouwen.’
Een grote historische vertekening is dat Boom een rechte lijn trekt van de bloeiperiode van het Ottomaanse Rijk onder Süleyman naar de oorlogen op de Balkan, waarbij hij vergeet dar er 500 jaar geschiedenis tussen zit. De verhoudingen tussen de verschillende volkeren op de Balkan hebben altijd iets problematisch gehad, wat niet is veranderd met de komst van de Ottomanen.
Het belangrijkste euvel van dit boek is dat Boom te veel wil in nog geen 350 bladzijden: een biografie van Süleyman, de relatie tussen de West -Europeanen en de Ottomanen, de Oost-Europeanen in het Ottomaanse Rijk en de oorlog in Joegoslavië én dan nog de vooroordelen tegen de Ottomanen. En alsof dat niet genoeg is, weidt de auteur ook nog eens uit over zijn eigen bezoeken aan het gebied, de Ottomaanse architectuur en gesprekken met verschillende historici. De structuur van het boek draagt niet bij tot de leesbaarheid: sommige hoofdstukken beginnen met een samenvatting van het vorige, wat een soort déjŕ vu-gevoel oplevert.
Het boek is wel informatief maar geeft geen evenwichtige visie. Boom slaat naar één kant door: zijn bewondering voor het Ottomaanse Rijk zorgt ervoor dat hij te luchtig over de donkere kanten van datzelfde Rijk heen stapt. Er waren tijden van tolerantie maar ook tijden van onderdrukking en vervolging. Het zou dit boek completer hebben gemaakt als Boom onderzoek had gedaan naar het hoe en waarom van de slechte relatie tussen de Ottomanen en de verschillende christelijke volkeren in het Ottomaanse Rijk en zich niet had beperkt tot Europa. Het had ook geholpen als Boom zijn thema’s beperkt had gehouden en zich daarop had geconcentreerd, dan was het voor de lezer ook duidelijk geweest wat Boom had willen overbrengen in plaats van te verdwalen in het doolhof dat het boek nu is.
Het auteursrecht berust bij de respectieve auteurs van de teksten op Recensieweb.
Het voortbestaan van Recensieweb mogelijk maken? Steun ons.
